Weet jij of de chemicaliën, poeders of verven binnen jouw bedrijf PFAS bevatten? De ZZS-PFAS-tool van het RIVM helpt je dit te onderzoeken. Door een CAS-nummer of chemische structuur in te voeren, kun je controleren of een afzonderlijke stof een PFAS is en daarmee een Zeer Zorgwekkende Stof (ZZS). Dat inzicht is een belangrijk vertrekpunt om het gebruik en mogelijke emissies in kaart te brengen.

Ook relevant voor oppervlaktebehandeling

PFAS worden onder meer toegepast vanwege hun water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen en hittebestendigheid. Ook binnen de oppervlaktebehandelende industrie kunnen bedrijven ermee te maken krijgen. IPLO noemt onder andere verchromen, anodiseren, beitsen en het aanbrengen van tefloncoatings als activiteiten waarbij mogelijk PFAS-emissies optreden. Of dit bij jouw bedrijf speelt, hangt af van de gebruikte producten en processen.

Sinds 2024 zijn alle PFAS die voldoen aan de internationale OECD-definitie als groep aangemerkt als ZZS. Niet iedere afzonderlijke PFAS staat echter met naam op de ZZS-lijst van het RIVM. Een stof die je daar niet terugvindt, kan dus toch een PFAS en daarmee een ZZS zijn. Juist daarbij kan de tool helpen.

Zo gebruik je de tool

In de ZZS-PFAS-tool van het RIVM kun je een stof invoeren met:

• een CAS-nummer, het identificatienummer van een chemische stof;
• een SMILES-code, een tekstuele weergave van de chemische structuur.

De tool controleert of de structuur voldoet aan de OECD-definitie van PFAS. Vervolgens verschijnt de molecuulstructuur met de uitkomst. Bij een PFAS worden de kenmerkende delen van de structuur groen gearceerd.

Let op: de tool controleert afzonderlijke stoffen. Hij analyseert geen product of mengsel en meet niet hoeveel PFAS daarin aanwezig is. Voor een beoordeling van de chemicaliën waarmee je werkt, heb je daarom informatie over de samenstelling nodig.

Een praktisch vertrekpunt is het veiligheidsinformatieblad (VIB) van je leverancier. Vraag bij onduidelijkheid aanvullende samenstellingsinformatie op, waaronder de identiteit van mogelijk aanwezige PFAS. Controleer vervolgens de betreffende stoffen met de tool. Beschouw de uitkomst voor één bestanddeel niet als een beoordeling van het volledige product.

Geeft de tool aan dat een stof geen PFAS is? Dan kan die stof vanwege andere eigenschappen nog steeds een ZZS zijn. Raadpleeg daarom ook de ZZS-lijst. Het RIVM benadrukt dat de tool een hulpmiddel is en dat aan de resultaten geen rechten kunnen worden ontleend.

PFAS aangetroffen: wat doe je vervolgens?

1. Breng gebruik en mogelijke emissies in kaart
Inventariseer in welke grondstoffen, hulpstoffen en processen PFAS voorkomen. Kijk ook naar hoeveelheden, concentraties, afvalstromen en mogelijke uitstoot naar lucht en water. Waar nodig kunnen metingen, berekeningen of schattingen helpen om emissies vast te stellen.

2. Onderzoek vervanging en beperking
Bespreek met leveranciers of geschikte alternatieven zonder PFAS beschikbaar zijn. Beoordeel daarbij ook de eigenschappen en risico’s van de vervangende stoffen. Kun je het gebruik nog niet voorkomen, onderzoek dan hoe je dit zoveel mogelijk kunt beperken en emissies kunt vermijden, bijvoorbeeld door aanpassing van het proces of terugwinning en hergebruik. Voor resterende emissies kan aanvullende zuivering nodig zijn. De geschikte aanpak verschilt per situatie.

3. Controleer welke verplichtingen gelden
Voor PFAS-emissies naar lucht en water geldt de minimalisatieplicht voor ZZS. Het uitgangspunt is emissies voorkomen en, als dat niet mogelijk is, zoveel mogelijk beperken. Welke aanvullende voorschriften en informatieverplichtingen gelden, hangt af van de activiteit en de toepasselijke regelgeving en vergunning. Voor activiteiten waarop paragraaf 5.4.3 van het Besluit activiteiten leefomgeving van toepassing is, gelden onder meer verplichtingen voor een vermijdings- en reductieprogramma (VRP) en emissierapportage.

4. Stem nieuwe bevindingen af met het bevoegd gezag
Ontdek je PFAS-emissies die eerder niet bekend waren? Ga dan na of je melding of vergunning moet worden geactualiseerd en bespreek dit met het bevoegd gezag. De verplichting om emissies te minimaliseren geldt ook voor nieuw aangetroffen PFAS; wacht daarmee niet tot een volgende actualisatie van het VRP.

Begin met inzicht

Vereniging ION adviseert leden om na te gaan welke stoffen en chemicaliën zij gebruiken en de ZZS-PFAS-tool daarbij te benutten. Betrek je leveranciers bij de inventarisatie en leg vast wat je hebt onderzocht en welke vervolgstappen nodig zijn.

Gebruik de ZZS-PFAS-tool van het RIVM

Bronnen en meer informatie: RIVM – ZZS-PFAS-tool, Ondernemen.nl – PFAS en IPLO – PFAS als Zeer Zorgwekkende Stof.