Het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) heeft de nieuwe landelijke handreiking voor de beoordeling van een vermijdings- en reductieprogramma (VRP) voor zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) onder de aandacht gebracht. De handreiking helpt het bevoegd gezag om de volledigheid en kwaliteit van deze programma’s te beoordelen. Voor oppervlaktebehandelende bedrijven biedt het document daarmee ook inzicht in de informatie die bij een beoordeling van belang is. 


Eerst voorkomen, daarna verminderen
Een VRP beschrijft hoe een bedrijf onderzoekt of ZZS-emissies kunnen worden voorkomen en, als dat niet mogelijk is, verder kunnen worden verminderd. Bronaanpak staat voorop: bijvoorbeeld door een stof te vervangen of een productieproces aan te passen. Daarna komen technieken in beeld om resterende emissies te beperken.


De VRP-verplichting geldt niet automatisch voor ieder bedrijf dat met ZZS werkt. Bepalend is onder meer of de betreffende milieubelastende activiteit onder de ZZS-regels van paragraaf 5.4.3 van het Besluit activiteiten leefomgeving valt. Ook vergunningvoorschriften kunnen eisen bevatten.


Welke informatie is van belang?
De handreiking bevat checklists en toelichtingen voor het beoordelen van de bedrijfssituatie en mogelijke maatregelen. Daarbij gaat het onder meer om:

  • Processen en producten die kunnen leiden tot ZZS-emissies.
  • Emissies naar lucht en water, de emissiepunten en de onderbouwing van de gebruikte gegevens.
  • Mogelijkheden voor productvervanging, procesaanpassing en aanvullende zuivering.
  • Het verwachte effect, de technische haalbaarheid en de bedrijfszekerheid van maatregelen.
  • Kosten, kosteneffectiviteit en eventuele andere milieueffecten.
  • Een onderbouwde prioritering en een concreet plan van aanpak voor de komende vijf jaar.

 

Ook emissies tijdens onderhoud of storingen verdienen aandacht wanneer daarbij ZZS kunnen vrijkomen. Alleen de normale productie beschrijven kan dus onvoldoende zijn.


Relevant voor de oppervlaktebehandeling
Voor oppervlaktebehandelaars kan het onderzoek bijvoorbeeld gaan over het vervangen van chroom(VI) in bepaalde processen, alternatieven voor ZZS-houdende reinigingsmiddelen of coatings, en het verbeteren van lucht- en afvalwaterbehandeling. De handreiking noemt onder meer chroom(VI) en coatings zonder PFAS als voorbeelden bij productvervanging. Welke mogelijkheden passend zijn, hangt af van de stoffen, processen en toepassing binnen het bedrijf.


Een alternatief moet ook geschikt zijn voor de vereiste productkwaliteit en veiligheid. Als vervanging niet haalbaar is, vraagt dat om een concrete onderbouwing. Overleg met leveranciers kan helpen om beschikbare alternatieven en benodigde praktijktesten in kaart te brengen.


Bekijk het totale milieueffect
Een maatregel kan ZZS-emissies verminderen en tegelijk andere milieugevolgen hebben. Denk aan extra energieverbruik of het ontstaan van afval en slib. Deze zogenoemde afwenteleffecten moeten worden meegenomen in de afweging. Ook terugwinning van grondstoffen en mogelijke besparingen zijn relevant.


De handreiking biedt ruimte voor een onderbouwde volgorde en fasering van maatregelen. Daarbij kunnen risico’s voor mens en milieu, technische mogelijkheden en gepland onderhoud een rol spelen. De inspanning om emissies te minimaliseren blijft doorlopen: bij de vijfjaarlijkse rapportage wordt opnieuw bekeken welke mogelijkheden er zijn.


Hulpmiddel zonder wettelijke status
De handreiking is een informatiedocument en heeft zelf geen wettelijke status. De checklists zijn geen afzonderlijke verplichtende voorschriften die altijd volledig moeten worden uitgewerkt. De diepgang van de beoordeling moet passen bij de bedrijfsactiviteiten, de omvang van de emissies en het doel van het VRP. Maatwerk en overleg tussen bedrijf en bevoegd gezag blijven daarom belangrijk.


Voor bedrijven die een VRP moeten opstellen of actualiseren, is de handreiking een bruikbaar hulpmiddel om hun gegevens, afwegingen en planning kritisch na te lopen.


Bronnen: